مقدمه
مشهد به عنوان دومین کلانشهر پرجمعیت ایران و قطب گردشگری مذهبی، با چالش جدی کمبود آب مواجه است. قرارگیری این شهر در اقلیم خشک و نیمهخشک، افت شدید سطح آبهای زیرزمینی و پدیده فرونشست زمین، ضرورت مدیریت منابع آبی را به یک اولویت ملی تبدیل کرده است . در این میان، صنایع مستقر در مشهد و شهرکهای صنعتی اطراف مانند طوس، چناران و کلات، به عنوان یکی از مصرفکنندگان عمده آب، مسئولیت سنگینی در قبال رعایت الزامات زیستمحیطی و اجرای طرحهای بازچرخانی پساب دارند.
گروه صنعتی سورین سازه آژند شرق با سالها تجربه در زمینه طراحی و اجرای سیستمهای تصفیه آب و فاضلاب، آماده همراهی صنایع مشهد در مسیر تحقق الزامات قانونی و دستیابی به تولید سبز از طریق بازچرخانی پساب برای آبیاری فضای سبز کارخانجات میباشد.
بحران آب در خراسان رضوی و ضرورت بازچرخانی پساب
استان خراسان رضوی به ویژه دشت مشهد، سالهاست با پدیده افت شدید سطح آبهای زیرزمینی مواجه است. برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی، علاوه بر کاهش کمی منابع، کیفیت آب را نیز تنزل داده است . در چنین شرایطی، استفاده مجدد از پساب تصفیه شده به عنوان یک منبع پایدار و قابل اطمینان، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
مدیر کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی ضمن اشاره به برگزاری نشستهای تخصصی کارگروه ساماندهی فاضلاب استان، از اختصاص پسابهای استاندارد به آبیاری فضای سبز و لزوم واگذاری چاههای کیفی برای تأمین آب شرب پایدار مشهد خبر داده است .
حدود مجاز برخی پارامترها برای آبیاری فضای سبز
| پارامتر | واحد | حد مجاز برای آبیاری فضای سبز |
|---|---|---|
| BOD (اکسیژنخواهی بیوشیمیایی) | mg/l | حداکثر ۳۰ |
| COD (اکسیژنخواهی شیمیایی) | mg/l | حداکثر ۶۰ |
| TSS (مواد جامد معلق) | mg/l | حداکثر ۴۰ |
| pH | – | ۶.۵ تا ۸.۵ |
| کدورت | NTU | حداکثر ۵۰ |
| کلر باقیمانده | mg/l | حداکثر ۱ |
Alireza 
سیستم پایش آنلاین پساب (خوداظهاری)
۳.۱. پایش لحظهای چیست؟
با استفاده از سیستم پایش لحظهای (Online Monitoring) میتوان به صورت مداوم و در تمام ساعات شبانهروز از وضعیت آلایندگی صنایع آگاهی یافت و میزان آلایندههای خروجی را پایش نمود . این سیستمها شامل سنسورها و آنالایزرهایی هستند که پارامترهایی نظیر BOD، COD، TSS، TDS، pH، دما و کدورت را به صورت پیوسته اندازهگیری و به مرکز پایش سازمان محیط زیست ارسال میکنند .
۳.۲. الزام نصب برای صنایع مشهد
بر اساس اعلام مدیر کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی، نصب سیستمهای برخط برای پایش لحظهای خروجی تصفیهخانهها مورد تأکید این اداره کل است. رعایت استانداردهای سختگیرانه مصوب و پایش مداوم آنها، ضامن سلامت زیستمحیطی و جلوگیری از آلودگی منابع آب و خاک میباشد .
مزایای بازچرخانی پساب برای آبیاری فضای سبز کارخانجات
۴.۱. صرفهجویی اقتصادی
اجرای سیستم بازچرخانی پساب میتواند مصرف آب صنعتی کارخانجات را تا ۴۰ تا ۶۰ درصد کاهش دهد. این صرفهجویی مستقیماً در کاهش هزینههای تأمین آب و دفع فاضلاب نمایان میشود.
۴.۲. جلوگیری از جرایم زیستمحیطی
واحدهای آلاینده مشمول پرداخت عوارض آلایندگی میشوند. در صورت تکرار تخلف و عدم رعایت استانداردها، امکان پلمپ واحد صنعتی نیز وجود دارد. بازچرخانی پساب و رعایت الزامات زیستمحیطی، صنایع را از این جرایم مصون میدارد.
۴.۳. ارتقای مسئولیت اجتماعی و تصویر برند
صنایعی که به محیط زیست احترام میگذارند و در مسیر تولید سبز گام برمیدارند، در افکار عمومی و نزد نهادهای نظارتی از اعتبار بالاتری برخوردارند. آبیاری فضای سبز کارخانه با پساب تصفیه شده، نمادی از تعهد به پایداری محیط زیست است.
۴.۴. تأمین پایدار آب برای فضای سبز
با توجه به محدودیتهای فصلی منابع آب، استفاده از پساب تصفیه شده به عنوان یک منبع پایدار و همیشگی، تضمینکننده سرسبزی و شادابی فضای سبز کارخانجات در تمام فصول سال خواهد بود.
روشهای تصفیه فاضلاب برای بازچرخانی و آبیاری فضای سبز
۵.۱. تصفیه به روش MBR (بیورآکتور غشایی)
این روش ترکیبی از فرآیند بیولوژیکی لجن فعال و فیلتراسیون غشایی است و به دلیل کیفیت بسیار بالای پساب خروجی، بهترین گزینه برای بازچرخانی و آبیاری فضای سبز محسوب میشود.
۵.۲. تصفیه به روش MBBR (بیورآکتور با بستر متحرک)
در این روش از حاملهای پلاستیکی برای رشد میکروارگانیسمها استفاده میشود. این سیستم نسبت به MBR سادهتر و کمهزینهتر است و برای صنایع با محدودیت بودجه گزینه مناسبی میباشد.
۵.۳. پکیجهای پیشساخته تصفیه فاضلاب
شرکت سورین سازه آژند شرق با طراحی و ساخت پکیجهای فلزی، بتنی و استنلس استیل 304، امکان اجرای سریع و کارآمد سیستمهای تصفیه فاضلاب را برای صنایع مشهد فراهم میآورد.
۵.۴. گندزدایی (Disinfection)
پس از تصفیه بیولوژیکی، مرحله گندزدایی برای حذف میکروارگانیسمهای بیماریزا ضروری است. روشهای رایج شامل کلرزنی، اشعه UV و ازن میباشند.
مراحل اخذ مجوزهای زیستمحیطی برای صنایع مشهد
صنایع مشهد برای انطباق با الزامات زیستمحیطی و اخذ مجوزهای لازم، باید مراحل زیر را طی کنند:
انجام آنالیز پساب توسط آزمایشگاه معتمد سازمان محیط زیست
ارائه طرح تصفیه خانه منطبق با استانداردهای روز
اجرا و راهاندازی سیستم تصفیه تحت نظارت مهندسان ناظر
دریافت گواهی انطباق از سازمان محیط زیست
نصب سیستم پایش آنلاین (برای صنایع بزرگ و آلاینده)
گزارشدهی دورهای به اداره کل حفاظت محیط زیست استان
